گناهان پنهان و آشکار در قرآن
مراد از گناه ظاهری و باطنی از نظر قرآن چیست؟
قرآن گناه را به دو نوع ظاهر (آشکار) و باطن (پنهان) تقسیم کرده است. «اثم» به گناهی گفته میشود که مانع رسیدن به ثواب است و «فواحش» به زشتیهای بزرگ گفتاری و رفتاری اطلاق میگردد. منظور از گناه ظاهری، اعمال حرامی است که با اندام یا در برابر دیگران انجام میشود؛ مانند زنا و شرک. گناه باطنی شامل گناهان قلبی و اعتقادی، نگاههای آلوده، ترک واجبات، و اعمال پنهانی است که زشتی آن برای همگان روشن نیست. قرآن بهصراحت از همه گناهان، چه آشکار و چه پنهان، نهی کرده و میفرماید: ﴿گناه آشکار و پنهان را رها کنید.﴾
واژهشناسی
واژه اثم
کلمه اثم با مشتقات مختلف، ۴۸ مرتبه در قرآن کریم به کار رفته است. اثم بمعنای تأخیر و درنگ کردن و ممانعت است. [۱] واژه اثم را به گناه معنا کردهاند یعنی عملی که انجام دادن آن حلال نباشد. [۲] این واژه، اسمی است برای افعالی که مانع رسیدن به ثواب و پاداش است.[۳] اثم عبارت از گناهی است که از مخالفت امر پروردگار برای انسان حاصل میشود. چون گناه در فاعل آن نقصان به وجود میآورد، آن را اثم گویند و از آن لحاظ که مخالفت امر خدا است، عصیان گفته میشود.[۴] با توجه به آیاتی که در آنها واژه اثم و مشتقات آن به کار رفته است، میتوان دریافت که این واژه، ناظر به زیان و منقصت در اثر گناه است. [۵]
واژه فواحش
واژه فواحش با مشتقاتش ۲۴ مرتبه در قرآن آمده است.[۶] واژه فواحش از ریشه فحش به معنی هرگونه رفتار و گفتاری است که زشتی آن بزرگ باشد. [۷][۸] در قرآن مجید نیز گاهی همراه اثم آمده است.[۹] و در همین معنی وسیع استعمال شده که معنای گناه را میرساند.[۱۰]
واژه ظاهر و باطن
واژه ظاهر یعنی آشکار، پیدا و آنچه با چشم دیده میشود و باطن یعنی ناپیدا، پنهان و آنچه خلاف ظاهر است. [۱۱][۱۲] در قرآن مجید هم آمده است که ﴿وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ؛ و گناه آشکار و پنهان را رها کنید.﴾(انعام:۱۲۰)
گناه و فحشای آشکار و پنهان در قرآن
خداوند در قرآن واژههایی را برای گناه به کار برده است؛[۱۳] از جمله: ذنب،[۱۴] عصیان،[۱۵] اثم،[۱۶] سیئه،[۱۷] جرم،[۱۸] حرام،[۱۹] خطیئه،[۲۰] فسق،[۲۱] فساد،[۲۲] فجور،[۲۳] منکر،[۲۴] فاحشه،[۲۵] حنث؛[۲۶] اما قرآن، «اثم» و «فواحش» را به «ظاهر: آشکار» و «باطن: پنهان» تقسیم کرده است.
- ﴿وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ إِنَّ الَّذينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِما كانُوا يَقْتَرِفُونَ؛ گناهان آشكار و پنهان را رها كنيد! زيرا كسانى كه گناه مىكنند، بزودى در برابر آنچه مرتكب مىشدند، مجازات خواهند شد.﴾(انعام:۱۲۰)
- ﴿قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ؛ بگو: «بياييد آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده است برايتان بخوانم: اينكه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد! و به پدر و مادر نيكى كنيد! و فرزندانتان را از (ترس) فقر، نكشيد! ما شما و آنها را روزى مىدهيم؛ و نزديك كارهاى زشت نرويد، چه آشكار باشد چه پنهان! و انسانى را كه خداوند محترم شمرده، به قتل نرسانيد! مگر بحق (و از روى استحقاق)؛ اين چيزى است كه خداوند شما را به آن سفارش كرده، شايد درك كنيد!﴾(انعام:۱۵۱)
- مراد از گناه ظاهری آن گناهی است که شومی و بدی عاقبت آن و زشتی اثرش بر کسی پوشیده نیست، مانند شرک، آشوبگری و ظلم، و مراد از گناه باطنی آن گناهی است که زشتیش همه کس فهم نیست، مانند خوردن گوشت حرام، خوردن خون و گوشت خوک که این قسم از گناه با تعلیم خدایی شناخته میشود و عقل نیز گاهی آن را درک میکند.[۲۷]
- ﴿قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ؛ بگو: «خداوند، تنها اعمال زشت را، چه آشكار باشد چه پنهان، حرام كرده است؛ و (همچنين) گناه و ستم بناحق را؛ و اينكه چيزى را كه خداوند دليلى براى آن نازل نكرده، شريك او قرار دهيد؛ و به خدا مطلبى نسبت دهيد كه نمىدانيد.»﴾(أعراف:۳۳)
چیستی گناه آشکار و پنهان
- گناه آشکار یعنی گناهانی که اعضای بدن انجام میدهد و گناه باطن یعنی گناهان اعتقادی و قلبی.[۲۸] [۲۹]
- گناهان آشکار گناهانی است که فرد جلو چشم دیگران مرتکب میشود و گناهانی که دور از چشم مردم باشد، گناه باطن است. [۳۰][۳۱][۳۲]
- گناه ظاهر یعنی مرتکب کار حرام شدن و گناه باطن یعنی ترک کردن واجبات دینی.[۳۳]
- گناه ظاهر یعنی زنا کردن و گناه باطن یعنی نگاه، لمس و بوسیدن و یا دوست داشتن نامشروع نامحرمان. [۳۴][۳۵][۳۶]
- قرآن هشدار میدهد که همه گناهان را ترک کنید، چه آشکارا باشد و چه مخفیانه.[۳۷][۳۸]
با توجه به مجموعه آیات میتوان گفت این آیات معنای وسیعی دارد و شامل همه موارد میشود و خداوند هشدار میدهد از سرپیچی دستورات الهی پرهیز کنید. [۳۹]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ ابن فارس، أحمد بن فارس، معجم مقاييس اللغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۶۰.
- ↑ ابن منظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، بيروت، دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵.
- ↑ راغب اصفهانى، حسين بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بيروت، دار الشاميه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق، ص۶۳.
- ↑ شعرانی، ابو الحسن، نثر طوبی، تهران، کتاب فروشی اسلامی، ۱۳۹۸ش، ج۱، ص۷.
- ↑ سوره بقره، آیه۲۱۹، ۲۸۳. سوره نساء، آیه۱۱۲. سوره حجرات،آیه ۱۲
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۶۹و ۲۶۸. سوره آل عمران، آیه ۱۳۵. سوره نساء، آیه ۱۵، ۱۹، ۲۲، ۲۵. سوره انعام، آیه ۱۵۱. سوره اعراف، آیه ۲۸، ۳۳، ۸۰. سوره یوسف، آیه ۲۴. سوره نحل، آیه ۹۰. سوره اسراء، آیه ۳۲. سوره نور، آیه ۱۹، ۲۱. سوره نمل، آیه ۵۴. سوره عنکبوت، آیه ۲۸، ۴۵. سوره احزاب، آیه ۳۰. سوره شوری، آیه ۳۷. سوره نجم، آیه ۳۲. سوره طلاق، آیه ۱.
- ↑ راغب اصفهانى، حسين بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار الشاميه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق، ص۶۲۶.
- ↑ قرشى بنابى، على اكبر، قاموس قرآن، تهران، دار الكتب الإسلاميه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۱۵۳.
- ↑ سوره شوری، آیه ۳۷. سوره نجم، آیه ۳۲. سوره اعراف، آیه ۳۳.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سیزدهم، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۴۵۹.
- ↑ ابن منظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، بيروت، دار الفكر للطباعه و النشر و التوزيع- دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۵۲۰. ج۱۳، ص۵۲.
- ↑ مصطفوى، حسن، التحقيق في كلمات القرآن الكريم - تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چاپ اول، ۱۳۶۸ش، ج۷، ص۱۸۲. ج۱، ص۲۹۱.
- ↑ قرائتی، محسن، گناهشناسی، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۷.
- ↑ سوره غافر، آیه ۳. سوره عنکبوت، آیه۴۰. و ... .
- ↑ سوره حجرات، آیه ۷. سوره ابراهیم، آیه ۳۶. و ... .
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۷، ۱۸۲، ۲۰۳، ۲۱۹. سوره نساء، آیه ۲۰، ۴۸، ۵۰، ۱۱۱. و ... .
- ↑ سوره رعد، آیه ۲۲. سوره مومنون، آیه ۹۶. و ... .
- ↑ سوره انعام، آیه ۱۲۴. سوره طه، آیه ۷۲. و ... .
- ↑ سوره نحل، آیه ۱۱۶. سوره انبیاء، آیه ۹۵. و ... .
- ↑ سوره بقره، آیه ۸۱. سوره نساء، آیه ۱۱۲. و ... .
- ↑ سوره مائده، آیه ۳. سوره انعام، آیه ۱۴۵. و ... .
- ↑ سوره قصص، آیه ۷۷. سوره فجر، آیه ۱۲. و ... .
- ↑ سوره شمس، آیه ۸. سوره ص، آیه ۲۸. و ... .
- ↑ سوره مجادله، آیه ۳۲. سوره مائده، آیه ۷۹. و ... .
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۱۳۵. سوره نساء، آیه ۲۲. و ... .
- ↑ سوره واقعه، آیه ۴۶.
- ↑ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن ، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج۷، ص۴۵۸.
- ↑ جصاص، احمد بن على، احكام القرآن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۷۰.
- ↑ تسترى، سهل بن عبدالله، تفسير التسترى، بیروت، دار الكتب العلميه، منشورات محمد علي بيضون، چاپ اول، ۱۴۲۳ق، ص۶۲.
- ↑ صنعانى، عبدالرزاق بن همام، تفسير القرآن العزيز المسمّى تفسير عبدالرزاق، بیروت، دار المعرفه، چاپ اول، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۱۰.
- ↑ طبرى، محمد بن جرير، جامع البيان فى تفسير القرآن، بیروت، دار المعرفه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۱.
- ↑ طوسى، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ج۴، ص۲۵۵.
- ↑ سمرقندى، نصر بن محمد، تفسير السمرقندى المسمى بحر العلوم، بیروت، دار الفكر، چاپ اول، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۷۸.
- ↑ سمرقندى، نصر بن محمد، تفسير السمرقندى المسمى بحر العلوم، بیروت، دار الفكر، چاپ اول، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۷۸.
- ↑ فراء، يحيى بن زياد، معانى القرآن، مصر - قاهره ، الهيئه المصريه العامه للكتاب، چاپ دوم، ۱۹۸۰م، ج۱، ص۳۵۲.
- ↑ ابنقتيبه، عبدالله بن مسلم، تفسير غريب القرآن، بیروت، دار و مكتبه الهلال، چاپ اول، ۱۴۱۱ق، ص۱۳۷.
- ↑ ثعلبى، احمد بن محمد، الكشف و البيان، بیروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ۱۴۲۲ق، ج۴، ص۱۸۵.
- ↑ واحدى، على بن احمد، الوجيز فى تفسير الكتاب العزيز، بیروت، دار القلم، چاپ اول، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۷۳.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۴۲۰.